Ai trả phí vận chuyển? Từ lúc nào hàng hóa đi đường do bạn chịu rủi ro? Ai làm thủ tục hải quan? Incoterms® trả lời bằng ba chữ cái. Chọn đúng và ghi rõ trong báo giá sẽ tránh được phần lớn tranh chấp.
1. Incoterm là gì
Incoterms® là 11 quy tắc do Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) ban hành. Phiên bản mới nhất là Incoterms® 2020, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020 (đã kiểm tra trên trang web của ICC ngày 21 tháng 10 năm 2026).
Một Incoterm cho biết: ai trả chặng vận chuyển nào, rủi ro chuyển từ người bán sang người mua tại địa điểm nào, và ai làm thủ tục hải quan. Nó không nói về: giá, ngày thanh toán, hay lúc nào người mua trở thành chủ sở hữu. Những điều đó phải ghi trong hợp đồng.
2. Cách ghi
Luôn có ba yếu tố: quy tắc, địa điểm chính xác, phiên bản. Ví dụ:
FOB cảng Thành phố Hồ Chí Minh, Incoterms® 2020
Chỉ ghi “FOB” là không đủ: thiếu địa điểm chính xác, mỗi người có thể hiểu một kiểu.
3. Từ ít nhất đến nhiều nhất cho người bán
Bên trái, người mua lo gần như mọi thứ. Bên phải, người bán lo gần như mọi thứ.
4. 11 quy tắc trong một bảng
| Quy tắc | Người bán… | Rủi ro chuyển sang người mua… | Vận chuyển |
|---|---|---|---|
| EXW Ex Works | giao hàng tại cơ sở của mình | ngay khi hàng được giao tại cơ sở của người bán | mọi phương thức |
| FCA Free Carrier | giao hàng đã thông quan xuất khẩu cho người vận chuyển do người mua chọn | khi giao cho người vận chuyển | mọi phương thức |
| CPT Carriage Paid To | trả phí vận chuyển đến nơi đến | tại nơi đi, khi giao cho người vận chuyển đầu tiên | mọi phương thức |
| CIP Carriage and Insurance Paid To | như CPT, và mua bảo hiểm cho hàng (phạm vi mở rộng) | tại nơi đi, khi giao cho người vận chuyển đầu tiên | mọi phương thức |
| DAP Delivered At Place | chở hàng đến nơi đến, sẵn sàng để dỡ | khi đến nơi, trước khi dỡ hàng | mọi phương thức |
| DPU Delivered at Place Unloaded | chở và dỡ hàng tại nơi đến | khi đến nơi, sau khi dỡ hàng | mọi phương thức |
| DDP Delivered Duty Paid | lo mọi thứ, kể cả thông quan và thuế nhập khẩu | khi đến nơi | mọi phương thức |
| FAS Free Alongside Ship | giao hàng dọc mạn tàu, tại cảng đi | dọc mạn tàu, tại cảng đi | đường biển và đường thủy nội địa |
| FOB Free On Board | xếp hàng đã thông quan xuất khẩu lên tàu, tại cảng đi | khi hàng đã ở trên tàu, tại nơi đi | đường biển và đường thủy nội địa |
| CFR Cost and Freight | trả cước đến cảng đến | khi hàng đã ở trên tàu, tại nơi đi | đường biển và đường thủy nội địa |
| CIF Cost, Insurance and Freight | như CFR, và mua bảo hiểm cho hàng (phạm vi tối thiểu) | khi hàng đã ở trên tàu, tại nơi đi | đường biển và đường thủy nội địa |
5. Cái bẫy số 1: các quy tắc nhóm “C”
Với CPT, CIP, CFR và CIF, người bán trả phí vận chuyển đến nơi đến, nhưng rủi ro chuyển sang người mua ngay tại nơi đi. Nếu hàng bị hỏng trên đường, người mua chịu thiệt: vì vậy bảo hiểm rất quan trọng. Với CIF, bảo hiểm bắt buộc chỉ ở mức tối thiểu: hãy yêu cầu mức cao hơn nếu hàng có giá trị.
6. Lời khuyên cho doanh nghiệp nhỏ
- Lần đầu mua hàng ở châu Á? Tránh EXW: thủ tục xuất khẩu ở nước người bán sẽ do bạn lo. FCA hoặc FOB đơn giản hơn.
- Hàng đóng container? FCA, CPT hoặc CIP thường phù hợp hơn FOB, CFR hoặc CIF, vốn dành cho việc xếp hàng lên tàu.
- DDP buộc người bán thông quan và nộp thuế ở nước người mua: hiếm khi đơn giản với một doanh nghiệp nhỏ nước ngoài.
- Ghi cùng một Incoterm trên báo giá, hóa đơn và hợp đồng.
Hướng dẫn này tóm tắt các quy tắc để giúp bạn hiểu; nó không thay thế văn bản chính thức của ICC. Với đơn hàng lớn, hãy nhờ chuyên gia đọc lại hợp đồng.